Depremleri önlemek mümkün olmasa da çeşitli tedbirlerle yıkıcı etkiyi azaltmak mümkün…
Depremler dünyanın her yerinde görülebilir; lakin tarih boyunca en büyük yıkımlar, makul sismik nesillerde ağırlaşmıştır.
Bu bölgelerde levhaların çarpışması, ayrılması yahut üst üste geçmesi sonucu yer kabuğunda uzun yıllar boyunca güç birikir.
Depremin büyüklüğü kadar, kentlerin altyapı kalitesi, nüfus yoğunluğu ve afet hazırlığı da felaketin boyutunu belirler.
1. PASİFİK ATEŞ ÇEMBERİ – DÜNYANIN SARSINTI MERKEZİ
Pasifik Okyanusu etrafında uzanan bu bölge, dünya genelindeki büyük zelzelelerin birçoklarını oluşturuyor.
Japonya, Endonezya, Filipinler, Papua Yeni Gine, Yeni Zelanda, Alaska ve Kuzey ile Güney Amerika’nın batı kıyıları bu nesil içinde bulunuyor.
Levhaların ağır biçimde karşılaştığı bu bölgede ani güç boşalmaları nedeniyle yüksek büyüklükte zelzeleler ve tsunamiler sıkça görülür.
ÖNEMLİ DEPREMLER
1960 Şili (Valdivia) – 9.5 büyüklük, çağdaş kayıtların en büyük depremi
1964 Alaska – 9.2 büyüklük
2011 Japonya (Tōhoku) – 9.0 – 9.1 büyüklük, tsunami ve Fukuşima nükleer kazası
2025 Kamçatka, Rusya – 8.8 büyüklük, bölgesel tsunami uyarısı
2. ALPİDE ZELZELE NESLİ
Alpide Jenerasyonu, Afrika, Avrasya ve Hint levhalarının çarpıştığı bir sarsıntı jenerasyonu.
Bu nesil, Java’dan Himalayalar’a, Akdeniz’den Atlas Dağları’na kadar uzanır ve dünya genelindeki büyük sarsıntıların değerli bir kısmını üretir.
Türkiye de bu jenerasyon üzerinde yer aldığından yüksek sismik risk taşır.
ÖNEMLİ DEPREMLER
2005 Pakistan (Kuzey Kashmir) – 7.6 büyüklük, 80.000’den fazla can kaybı
2023 Türkiye-Suriye Zelzelesi – 7.8 büyüklük, 55.000’den fazla can kaybı
3. BAŞKA DEĞERLİ ZELZELE BÖLGELERİ
1. Mid-Atlantic Sırtı: Okyanus tabanında levhaların ayrılması sonucu oluşur; İzlanda üzere bölgelerde 7 büyüklüğüne yakın zelzeleler görülebilir.
2. Cascadia Subduksiyon Bölgesi (Kuzeybatı ABD / Kanada): Mega-deprem potansiyeline sahip bir sınırdır ve gelecekte büyük bir sarsıntı riski taşır.
3. Makran Subduksiyon Bölgesi (İran-Pakistan kıyıları): 1945’te 8.1 büyüklüğünde zelzele ve akabinde büyük bir tsunami meydana gelmiştir.
4. Sumatra – Hint Okyanusu Sarsıntısı (2004): 9.1 – 9.3 büyüklükte zelzele ve büyük tsunami felaketi; Pasifik Ateş Çemberi dışında Hint Okyanusu sismik alanında meydana gelmiştir.
4. TARİHİ BÜYÜK ZELZELELER VE İNSAN KAYBI
1556 Shaanxi, Çin – 8.0 büyüklük civarında, yaklaşık 830.000 meyyit, tarihin en ölümcül depremi
1970 Peru (Ancash) – 7.9 büyüklük, sarsıntı ve akabinde gelen çığ ile 66.000–70.000 ölü
1811–1812 New Madrid, ABD – 7.5 – 7.7 büyüklük, geniş alanlarda hissedilen sarsıntılar
1906 San Francisco, ABD – 7.9 büyüklük, 3.000’den fazla ölü
2003 Bam, İran – 6.6 büyüklük, 25.000’den fazla ölü
2010 Haiti – 7.0 büyüklük, 220.000’den fazla ölü
2005 Kashmir, Pakistan – 7.6 büyüklük, 80.000’den fazla ölü
1964 Alaska – 9.2 büyüklük, 131 ölü
1960 Şili (Valdivia) – 9.5 büyüklük, yaklaşık 1.655 ölü
1755 Lizbon, Portekiz – 8.5–9.0 büyüklük, tsunami ve yaklaşık 50.000–100.000 ölü
1923 Kanto, Japonya – 7.9 büyüklük, 140.000’den fazla ölü
1948 Ashgabat, Türkmenistan – 7.3 büyüklük, yaklaşık 110.000 ölü
