Devrim Muhafızları, sahip olduğu şirket ve kurumlarla İran dış siyasetini, gelir kaynaklarını ve stratejik harcamaları denetim ediyor.
İran’a “azami baskı” politikası izleyen ABD 2019’da, AB ise dün İhtilal Muhafızları Ordusunu terör listesine aldı.
1979 YILINDA KURULDU
Bir halk milis gücü olarak 1979’daki İran İhtilali’nin akabinde rejimin güvenliğini sağlamak hedefiyle İran ordusundan başka teşkil edilen askeri yapı, devrim lideri Humeyni’nin talimatıyla 5 Mayıs 1979’da kuruldu.
İran ordusunun yanında ikinci bir ordu olan İhtilal Muhafızları Ordusunun ana rolü ulusal güvenliği sağlamak; iç ve hudut güvenliğinden, kanun uygulamasından ve ayrıyeten İran’ın füze güçlerinden de sorumlu.
KRİTİK OPERASYONLARDA ROL ALDILAR
Operasyonları asimetrik savaşa ve klasik olmayan misyonlara yönelik olan İhtilal Muhafızlarının, nizamlı İran ordusunun daha klasik rolünü tamamlamak üzere tasarlandığı belirtiliyor.
Devrim Muhafızları Ordusu ile tertipli ordu iki güç olarak farklı ayrı faaliyet gösteriyor ve farklı operasyonel rollere odaklanıyor.
Komutanlığını Tümgeneral Muhammed Pakpur’un üstlendiği İhtilal Muhafızları Ordusu, kara, hava, deniz kuvvetlerinin yanı sıra sayıları milyonu aşan Besic ismi verilen istekli milis teşkilatı hariç yaklaşık 250 bin askerden oluşuyor.
Ülke dışında askeri-istihbari operasyonlar gerçekleştiren Tümgeneral İsmail Kaani’nin komutanlığını üstlendiği Kudüs Gücünü de bünyesinde barındıran İhtilal Muhafızları Ordusu, İran’ın balistik füze üzere en stratejik programını da yürütüyor.
KARA KUVVETLERİ
Muhtemel bir savaş yahut kriz durumunda İran Ordusu Kara Kuvvetlerinden bağımsız formda hareket edebilmek üzere yapılandırılan İhtilal Muhafızları Kara Kuvvetleri Komutanlığı, birebir vakitte sistemli orduya takviye sağlamakla vazifeli bulunuyor.
100 bini aşkın faal işçisiyle ülkenin kara hudutlarının güvenliğini üstlenen bu kuvvet, hudut bölgelerinde konuşlu birlikleri, süratli müdahale kapasitesi ve asimetrik savaş deneyimiyle öne çıkıyor.
Devrim Muhafızları Kara Kuvvetleri, iç güvenlikten hudut ötesi tehditlere karşı caydırıcılığa kadar geniş bir misyon alanına sahip.
Dağlık ve güçlü coğrafyalarda operasyon yapabilme kabiliyeti, lokal ögelerle uyum ve sistemsiz harp deneyimi, bu kuvveti İran’ın savunmasında kıymetli bir öge haline getiriyor.
HAVA-UZAY KUVVETLERİ
Devrim Muhafızları Ordusu Hava-Uzay Kuvvetleri, İran’ın savunma doktrininin merkezinde yer alan balistik füze ve uzun menzilli caydırıcılık kapasitesinden sorumlu ana öge olarak öne çıkıyor.
İran’ın bilhassa hava savunması ve füze teknolojileri alanındaki askeri kabiliyetlerini koordine ediyor. İran envanterinde, kısa ve orta menzilli balistik füzeler bulunduğu belirtiliyor.
Hava-Uzay Kuvvetleri bünyesinde geliştirilen füze sistemleri ortasında 300 ila 3 bin kilometre menzile sahip Şahab, Siccil, Kadr, Kıyam, Aşura, Sumar, Hurremşehr ve Hayberşiken üzere modeller yer alıyor.
Bu füzeler, farklı menzil ve vazife profilleriyle İran’ın bölgesel caydırıcılık kapasitesinin en kıymetli kesimi olarak bedellendiriliyor.
İsrail ile Haziran 2025’te yaşanan 12 günlük savaş sırasında da Hava-Uzay Kuvvetleri, envanterindeki füze kapasitesiyle İran’ın savunma mimarisindeki merkezi rolüyle öne çıktı.
DENİZ KUVVETLERİ
Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri de İran ordusundan farklı bir komuta yapısına sahip olup bilhassa Basra Körfezi ve global güç nakliyeciliği açısından kritik değere sahip Hürmüz Boğazı’nda faaliyet gösteriyor.
Bu kuvvet, dar ve ağır deniz trafiğine sahip bölgede hız botları, kıyı konuşlu füze sistemleri, deniz mayınları ve insansız deniz araçları üzere ögelerle asimetrik deniz harp doktrinini temel alıyor. Hedef, İran’ın deniz yetki alanlarını korumak ve mümkün tehditlere karşı caydırıcılık sağlamak olarak tanımlanıyor.
ABD donanmasının bölgede daima varlık göstermesi, İhtilal Muhafızları Deniz Kuvvetlerini İran’ın savunma stratejisinde daha da kritik bir pozisyona taşıyor.
Karşılıklı olarak birbirlerini terör örgütü ilan eden iki tarafın Basra Körfezi’ndeki temas ve devriye faaliyetleri, vakit zaman gerginliğin yükselmesine yol açarken, mümkün bir krizde deniz sınırındaki angajmanın nasıl yönetileceği bölgesel güvenlik açısından yakından izleniyor.
KUDÜS GÜCÜ
Devrim Muhafızları Ordusunun ülke dışındaki askeri ve istihbari faaliyetlerinden sorumlu Kudüs Gücü, İran’ın bölgesel güvenlik ve caydırıcılık stratejisinin temel ögelerinden biri olarak görülüyor.
3 Ocak 2020’de ABD’nin düzenlediği taarruz sonucu Bağdat’ta öldürülen Tümgeneral Kasım Süleymani’nin öncülüğünde gelişen Kudüs Gücü, askeri operasyonların yanı sıra istihbarat toplama, stratejik planlama ve müttefik ögelerle uyum üzere çok boyutlu misyonlar yürütüyor.
Bu tarafıyla Kudüs Gücü, İran’ın hudut ötesi güvenlik yaklaşımında merkezi rol üstleniyor.
Kudüs Gücü’nün en ayırt edici özelliklerinden biri, hiyerarşik olarak ortada rastgele bir sivil ya da askeri kurum bulunmaksızın doğrudan İran lideri Ali Hamaney’e bağlı olması.
Bu direkt bağlılık, üniteye süratli karar alma ve alanda esnek hareket etme kabiliyeti sağlarken, İran dış siyasetinin askeri-güvenlik boyutunun şekillenmesinde de tesirli olmasına imkan tanıyor.
Bu yapı sayesinde Kudüs Gücü, Dışişleri Bakanlığından bağımsız bir operasyonel alan içinde hareket edebiliyor ve Tahran’ın stratejik önceliklerini alana yansıtan kilit bir aktör olarak konumlanıyor.
İRAN SAVUNMA DOKTRİNİNDE İSTEKLİ SEFERBERLİK MODELİ: BESİC
İran’da Kasım 1980’de Irak Savaşı sırasında Humeyni’nin seferberlik ilanıyla İhtilal Muhafızları bünyesinde kurulan Besic, savaş durumunda milyonlarca şahıstan oluşan bir güce ulaşabiliyor.
Besic örgütünün literatüründe, “20 milyonluk ordu”, İran’ın devrim lideri Humeyni tarafından bu sayıda üyeyi toplama ve örgütlemenin kesin gayesi olarak ilan edilen bir sembol olarak ortaya atıldı.
Son yıllarda, Besic kumandanlarının, üye sayısının bu tavanı aştığını ve 25 milyonu geçtiğini argüman eden açıklamalarda bulunmaları da dikkati çekiyor.
Meşruiyeti, Anayasa’nın 151’inci hususuna dayanan Besic, çabucak hemen her yaştan üyeye sahip.
İlk yıllarda vatanı savunma hedefiyle kurulan Besic, yıllar geçtikçe muhafazakarların toplum üzerinde kurduğu otoritenin denetim aracı haline geldi.
Besic üyelerinin misyonları ortasında “rejime karşı isyanların bastırılması olmak üzere iç güvenliğin sağlanması ve kanunların uygulanması” da yer alıyor.
DEVRİM MUHAFIZLARI ORDUSUNUN EKONOMİK GÜCÜ
Savunma bütçesinden en büyük hissesi alan İhtilal Muhafızları Ordusu, bütçeden ayrılan hisse dışında ülke genelinde sahip olduğu ulaşım, güç, altyapı ve telekomünikasyon dallarındaki şirketlerinden de kıymetli gelir elde ediyor.
Bu şirketlerin başında Hatemul Enbiya Yapı Karargahı geliyor. Bu kurumu ABD ile birtakım Avrupa ülkelerinin yaptırım listesine aldığı hava yolu şirketi Mahan Air ve ABD yaptırımlarını aşabilmek için kıymetli role sahip olan ve Kudüs Gücü’ne bankacılık hizmetleri veren Ensar Bankası izliyor.
Enerji şirketi Oryantal Oil Kiş, inşaat alanında faaliyet gösteren Kaim Yapı Karargahı üzere şirketler de İhtilal Muhafızları Ordusunun büyük şirketleri olarak öne çıkıyor.
Bu şirketlerden en büyüğü, 1980-1988 ortasındaki İran-Irak Savaşı’nda tahrip olan yerleşim ünitelerinin altyapısını onarmada rol üstlenen kıymetli ihale ve projeleri yürütmek için tesis edilen Hatemul Enbiya Yapı Karargahı.
Humeyni’nin vefatından birkaç ay sonra 14 Aralık 1989’da ülkenin eski Cumhurbaşkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani’nin talebi üzerine Ali Hamaney’in talimatıyla kurulan şirket, İhtilal Muhafızlarına değerli yatırım ve imar işlerinde proje sunma ve ihalelere girme yolunu açtı.
Kurum, bu çalışmalarını İran Anayasası’nın 148’inci unsurundaki, “Silahlı güçler, barış vaktinde imar ve yatırım işlerinde kullanılabilir.” maddesine dayandırıyor.
150 BİN KİŞİ İSTİHDAM EDİLİYOR
Yaklaşık 5 bin yüklenici firmayla işbirliği yapan kurumda, 150 binden fazla kişinin istihdam edildiği belirtiliyor.
Total, Shell ve Hyundai üzere şirketler 2000’li yıllarda Basra Körfezi’ndeki Güney Fars Petrol alanından ayrıldıktan sonra bu yerler, Hatemul Enbiya Yapı Karargahına devredildi.
Devrim Muhafızları, ülke genelinde sahip olduğu şirketler ve iktisattaki rolü nedeniyle birtakım bölümler tarafından ülkede “ekonomik tekel” oluşturduğu gerekçesiyle eleştiriliyor.
Özellikle eski Cumhurbaşkanı Hasan Manevî devrinde bu tenkitler sıkça lisana getirildi. Manevî, birçok kere başta İhtilal Muhafızları Ordusuna olmak üzere Silahlı Kuvvetlere ekonomik faaliyetlerini sonlandırma davetinde bulundu.
İran İhtilal Muhafızları, bütçeden aldığı hisse ve şirket gelirlerinin yanı sıra uygun gördüğü üzere harcayacağı bağımsız özel fonları ve yardımlaşma vakıflarını da bünyesinde bulunduruyor. Bunların ortasında ABD’nin yaptırım listesine aldığı Besic Yardımlaşma Vakfı da yer alıyor.
DEVRİM MUHAFIZLARI ORDUSUNUN SİYASETTEKİ ETKİSİ
Başlangıçta ihtilali ve İslam Cumhuriyeti’nin ideolojik yapısını korumak hedefiyle kurulan İhtilal Muhafızları Ordusu, vakitle askeri rolünün ötesine geçerek siyasal alanda tesirli bir aktör haline geldi.
Eski ve etkin mensuplarının parlamentoda, mahallî idarelerde ve üst seviye bürokraside vazife alması, bu tesirin somut göstergeleri arasında yer alıyor.
İran lideri Hamaney’e doğrudan bağlı olan yapısı sayesinde hükümetlerden bağımsız hareket edebilen İhtilal Muhafızları, bilhassa iç güvenlik, dış siyaset ve bölgesel stratejiler konusunda karar alma süreçlerinde kıymetli bir tartıya sahip.
Eski İhtilal Muhafızları Ordusu Hava Kuvvetleri Kumandanı Muhammed Bakır Kalibaf, Tahran Belediye Başkanı olarak görev yaptıktan sonra İran Meclis Başkanı oldu.
Mevcut Tahran Belediye Lideri Ali İstek Zakani de İhtilal Muhafızları kökenli bir siyasetçi olarak parlamentoda milletvekilliği yaptı.
Bunun üzere örnekler, İhtilal Muhafızları kökenli askerlerin İran siyasetinde yasama, yürütme ve idari alanlarda faal roller üstlendiğini ortaya koyuyor.
