İran’da ömür pahalılığı ve yüksek enflasyon nedeniyle 28 Aralık 2025’te başlayan protestoların akabinde, bilhassa yağ, et ve yumurta başta olmak üzere temel besin eserlerinde önemli fiyat artışları görüldü.
ARTAN HAYAT MALİYETLERİNE KARŞI YENİ ADIM
Artan ömür maliyetlerinin vatandaşlar üzerindeki tesirini azaltmayı hedefleyen hükümet, tenkitler ve protestoların akabinde çeşitli yeni ekonomik önlemleri devreye soktu.
Bu kapsamda hayata geçirilen “Kalabarg” isimli elektronik kupon uygulaması, hanelerin süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta üzere temel besin unsurlarına daha kolay erişimini sağlamayı amaçlıyor.
Kalabarg sistemi, devlet tarafından vatandaşlara tanımlanan dijital bir doküman ya da kredi düzeneği olarak işliyor ve döviz sübvansiyonlarından kaynaklanan rantın azaltılmasını hedefliyor.
“BAZI ESERLERİN FİYATLARINDA GERİLEME YAŞANDI”
Protestolar öncesinde de hızlanan fiyat artışları kamuoyunda geniş yankı uyandırmış, kimi eserler kısa müddetliğine market raflarında bulunamaz hale gelmişti.
Yetkililer ve dal temsilcileri, kelam konusu durumun spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksamalar ve ekonomik baskılarla temaslı olduğunu belirtirken, son günlerde ise zincir marketler başta olmak üzere perakende satış noktalarında temel eserlerin tekrar temin edilebildiğini ve birtakım kalemlerde fiyatların gerilemeye başladığını söz ediyor.
Hükümet, atılan adımların piyasalarda kısmi bir rahatlama sağladığını ve önümüzdeki devirde fiyat istikrarının güçlendirilmesinin hedeflendiğini vurguluyor.
“BUNU DA ATLATACAĞIZ”
İran halkı ise yaşanan şiddetli protestoların akabinde ömür pahalılığıyla uğraşa yönelik atılan adımlara temkinli yaklaşıyor.
İranlı Zohre Nosrati, “Geçmişe nazaran iktisattaki olağan dışı durumlar nedeniyle fiyatlarda artış var. Hükümetin de hayat pahalılığının önüne geçmek için aldığı kararlar var. Bu vakte kadar halk olarak birçok sıkıntıyla karşı karşıya kaldık. Bunu da atlatacağımızı düşünüyorum” dedi.
İranlı Ali İstek Ekberi ise, “Hükümetin elektronik kupan dayanağının yardımı oldu lakin kâfi değil. Fiyatlar geçmişe nazaran arttı. Yeniden de gördüğünüz üzere halk alışverişine devam ediyor” tabirlerini kullandı.
TERCİHLİ DÖVİZ KURU UYGULAMASI
İran hükümeti ayrıyeten döviz kurunda yaşanan ani dalgalanmaları önlemek ve fiyat artışlarını denetim altına almak hedefiyle tercihli döviz kuru uygulamasında düzenlemeye gitmişti.
Uzun yıllardır yürürlükte olan sistem, birtakım temel eserlerin ithalatında kullanılmak üzere dövizin özgür piyasa kurunun altında bir fiyattan ithalatçılara tahsis edilmesini öngörüyordu.
Ancak düşük kurdan sağlanan dövizin hedefine uygun kullanılmaması, ithal edilen eserlerin beklenen fiyat düzeyinden piyasaya sunulmaması ve dağıtım zincirindeki kontrol boşlukları nedeniyle uygulama ağır tenkitlere maruz kaldı.
Ekonomi etrafları, tercihli döviz kurunun vakitle bir rant düzeneğine dönüştüğünü ve fiyat artışlarını engellemekte yetersiz kaldığını savundu.