Nokta kadar menfaat için virgül kadar eğilme

Hayatta birtakım değişimler bir anda olmaz. İnsan bir sabah uyanıp apayrı biri olduğunu fark etmez. Değişim sessiz ilerler. Evvel bir cümle yutulur, sonra bir rahatsızlık ertelenir. Günün sonunda insan, neden eskisi kadar net olmadığını kendine bile anlatamaz hale gelir.

Çoğu vakit ortada büyük bir sebep yoktur. Kimse zorlamaz, kimse açıkça bir şey istemez. Ancak yeniden de insan, bir şeyleri elde tutmak ismine, durması gereken yerde biraz daha geri çekildiğini hisseder. Bu geri çekilme bir tercih üzere görünmez; zira birçok zaman ne kaybedileceği değil, neyin elde kalacağı düşünülür.

TAVİZ BİRİNCİ VERİLDİĞİNDE MASUMDUR

İlk geri adım ekseriyetle küçük görünür. İnsan o an kendini yanlış bir şey yapıyor üzere hissetmez. Bilakis, durumu yönetim ettiğini düşünür. Bir ihtimal bozulmasın, bir kapı kapanmasın, bir avantaj elden gitmesin diye susmak, birçok vakit makul kabul edilir.

Ama sorun birinci adım değildir. Sıkıntı, bunun beşere neyi öğrettiğidir. Zira her taviz, beşere şunu öğretir: “Biraz daha geri çekilmek mümkün.” Vakitle bu mümkünlük yerleşir. Ve geri adım atan kişi değişmez; geri adım atması beklenen kişi olur.

İnsan birçok vakit bir şey kaybettiği için değil, bir şey kazanabileceğini düşündüğü için susar.

MENFAAT BAĞIRMAZ FISILDAR

Menfaat hiçbir vakit yüksek sesle konuşmaz. Tehdit etmez, zorlamaz. Daha çok kulağa eğilir. “Şimdilik susmak daha mantıklı” der. “Sonra telafi edersin” der. İnsan bu sesi kendi kanısı zanneder.

Ama bu, niyet değildir; içeri sızmış bir hesaptır. Ve insan fark etmeden karar vermekten vazgeçip hesap yapmaya başlar. Hesap yapan biri için haklı olmak değil, kaybetmemek değerlidir. Bu yüzden her hesap, insanın duruşundan küçük bir kesim alır.

KAZANILAN ŞEY KÜÇÜK TESİRİ BÜYÜKTÜR

Elde edilen birçok vakit nettir: süreksiz bir rahatlık. Bir tartışmadan kaçmak, bir yüzleşmeyi ertelemek, bulunduğu yeri sarsmamak. O an için insanı koruyan bu yarar, uzun vadede aldatıcıdır.

Çünkü bu rahatlık kalıcı değildir. Geriye kalan, insanın kendisiyle ortasına giren aralıktır. Bir noktadan sonra kişi, neden rahatsız olduğunu bilir ancak neden sustuğunu açıklayamaz. Zira sustuğu yer, artık karşısındakiyle değil, kendisiyle ilgilidir.

EĞİLMEK VAKİTLE BİR REFLEKSE DÖNÜŞÜR

Başta şuurlu olan geri çekilmeler, vakitle düşünmeden yapılır. İnsan artık “buna bedel mi” diye sormaz. Zira eğilmek kolaydır. Dik durmak ise bedel ister.

Bir noktada insan şunu fark eder: Kimse onu zorlamıyordur fakat o hala kendini zorlamaktadır. Zira kendi çıkar hesabına gösterdiği sabır, oburlarının beklentilerine gösterdiğinden daha uzundur. İnsan en uzun pazarlığı, kendisiyle yapar.

İNSAN EN ÇOK KENDİNE SESSİZ KALIR

Susmak her vakit sabır değildir. Kimi sessizlikler, insanın kendinden geri çekildiği anlardır. Ortada büyük bir kırılma yoktur. Bu yüzden kayıp çabucak fark edilmez.

Çünkü insan birden fazla vakit konuşmadığı şeyi değil, konuşmamayı seçtiği yeri kaybeder.

Ama insan, içinde bir şeyin eksildiğini hisseder. Kaybolan bir eşya değildir. Bir duruş, bir netlik, bir “ben buradayım” halidir. Ne vakit başladığını bilmez; yalnızca artık eskisi üzere duramadığını fark eder.