Eski Cumhurbaşkanlarından Süleyman Demirel, 1980 öncesindeki bir konuşmasında, CHP’ye iş bilmezlik eleştirisi yöneltirken, “Bunlara üç kaz verin, akşama ikisini kaybedip gelirler.” demişti.
CHP’ye yönelik bu tipten tenkitler çabucak her vakit var olmuştu. Vakit zaman bu mevzuya değinen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da geçtiğimiz günlerde bir kere daha CHP’li belediyelerin yönettikleri kentlerdeki problemlerden bahisle “Meydanlarda vatandaşı vaat yağmuruna tutup, bugün başşehir Ankara’ya haftalardır su bile veremeyen beceriksizler.” ifadelerini kullanmıştı.
YERELDEKİ “ZAFER”İN GELDİĞİ NOKTA
Gerçekten de Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren 27 yıl; millete baskı, muhalefete de müsaade vermeme “konforuyla” ülkeyi yöneten CHP zihniyeti, siyasi rekabetle tanıştıktan sonra ise genelde nadiren, yerelde çok daha fazla iktidarla buluşmuştu. Ne var ki, CHP’nin mahalli yönetimlerde sergilediği idare biçimi, çabucak her kezinde halkın rutin hizmetleri bile alamamasını gündeme getirmekteydi.
CHP, 2019 ve 2024’teki son iki mahallî seçimde epeyce fazla sayıda belediye başkanlığını kazansa da günümüzde bir defa daha “beceriksizlikle” itham ediliyor.
İSTANBUL “AVRUPA’NIN ÇÖP MERKEZİ” OLMUŞTU
CHP, en büyük kent olması bakından ziyadesiyle dikkat çeken İstanbul’da 1973’ten 1980’e, sonrasında da 1989’dan 1994’e kadar (SHP/CHP) mahallî idaresi kazanmıştı. Ahmet İsvan ve Aytekin Kotil ile 1973 yılından itibaren 12 Eylül 1980 darbesine kadar İstanbul’da CHP’li liderler vazife yapmıştı.
Bu periyotta, hem İsvan hem de Kotil, çöp dağlarıyla anılır olmuştu. Lokal idare zaaflarının yanı sıra ülke genelindeki siyasi istikrarsızlığın da katkısıyla belediye çalışanları sık sık grev kararı almıştı. Sokaklarda biriken çöp yığınları, periyodun gazetelerinde, “Avrupa’nın çöp merkezi”, “İstanbul kokuyor” manşetleriyle yer bulmuştu. Devirdeki akaryakıt meşakkati da hizmetleri aksatan bir öteki faktördü.
ANKARA DA HAVA KİRLİLİĞİNİN PENÇESİNDEYDİ
CHP, 1973 yılından itibaren siyasette sağı temsil eden Adalet Partisi’nden belediye başkanlıklarını devralmaya başlamıştı. Bu çerçevede, Ankara’da da 1973 ve 1977 mahallî seçimlerini peş peşe CHP’li adaylar kazanmıştı. Lakin hem Vedat Dalokay hem de Ali Dinçer devrinde Ankara hava kirliliğiyle boğuşmuştu. Liderler, kente dağıtımda kalitesiz kömürleri tercih ettikleri için başkentte beşerler önemli sıhhat problemleri yaşamışlardı.
Ankara’daki bu sorunun CHP’li belediye liderlerinin isabetsiz kararlarından kaynaklandığının göstergesi, Adalet Partisi ya da Milliyetçi Hareket Partisi yahut Ulusal Selamet Partisi’nden seçilmiş liderlerle yönetilen birçok diğer kentte ise hava kirliliğinin yaşanmamasıydı.
ÜMRANİYE ÇÖPLÜĞÜ PATLAMIŞ, 39 KİŞİ HAYATINI KAYBETMİŞTİ
Yerel idareler, 12 Eylül darbesi sonrasında, yüklü olarak, merhum Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın kurduğu Anavatan Partisi’nden seçilen liderlerin yönetimine geçmişti. ANAP’lı liderler, 1989 yılında ise daha sonra CHP’ye katılacak olan SHP’li adaylara karşı seçimleri kaybetmişlerdi. İstanbul’da Nurettin Sözen, Ankara’da da Murat Karayalçın, İzmir’de de Yüksel Çakmur işbaşına gelmişlerdi.
VAATLER BİREBİR GÜNÜMÜZDEKİ ÜZERE “UÇUYORDU”
SHP’nin, 1989 lokal seçimlerine gidilen süreçte meydanlarda lisana getirdiği vaatler, o güne kadar görülmemiş bir cazibeye sahipti. İstanbul Büyükşehir Belediye Lider adayı Nurettin Sözen’in gündeme getirdikleri ortasında, “İş saatlerinde fiyatsız ulaşımın sağlanması, bebeklere fiyatsız süt, dar gelirli ailelere fiyatsız ekmek ve su, her mahalleye fiyatsız hizmet veren sağlık ocağı kurmak.” gibi vaatler yer almaktaydı.
Oysa Nurettin Sözen devri, su ve çöp meseleleri başta olmak üzere birçok şehircilik sorunu bakımından İstanbul’u yaşanamayacak bir yer hâline getirmişti. Belediye, fiyatsız yeni hizmetleri başlatmak şöyle dursun; rutin, para karşılığı yaptığı yasal misyonlarını bile yerine getirmemekteydi. Bu evre kısa müddette, “çöp, çamur, çukur” sloganıyla tanımlanır olmuştu. Periyottaki en büyük idare zafiyetlerinden birisi, 1993 yılında Ümraniye Hekimbaşı çöplüğünde biriken metan gazının sıkışması sonucu meydana gelen patlamaydı. Bu müessif olayda tam 39 vatandaşımız hayatını kaybetmişti.
KESİNTİLER NEDENİYLE GAZETELER “SU KUPONU” DAĞITIYORDU
Yine Sözen devrinde, kronik su meşakkati ortaya çıkmıştı. Barajlar kurumuş, altyapı yetersizliği nedeniyle kent aylarca susuz kalmıştı. Su kesintileri İstanbulluları perişan etmiş, vatandaş mahalle ortalarında su tankerlerinin peşinde koşmak zorunda kalmıştı. Gazeteler ülkenin en büyük kentinin kâbus üzere günlerini, “Bidonunu alan gelsin”, “Su tankeri kuyrukları”, “İstanbul kurudu” manşetleriyle vermişti.
Hâttâ birtakım gazeteler, “su kuponu” dahi dağıtmıştı. Bulvar gazetesinin başlattığı bu promosyonla belirli sayıda kupon biriktiren okuyucular, kestiği kuponları, mahallesine gelen, gazetenin mutabakatlı olduğu su tankerleri yahut dağıtım araçlarındaki görevlilere veriyor ve bidonlarla suyunu alıyordu. Gazete hem içme hem de kullanım için kupon dağıtıyordu. Bulvar gazetesi, farklı promosyonuyla İstanbul’da önemli bir tiraj artışı yakalamıştı. Bu ortada Bulvar gazetesi, Ankara’da da hava kirliliğinden ötürü maske dağıtmıştı.
O yıllarda patlayan İSKİ skandalı ise iş bilmezliğe suiistimal ve yolsuzluk yükünü de bindirmişti. İSKİ’de 1993 yılında ortaya saçılanlar, o tarihe kadar Türkiye’de görülmüş en büyük yolsuzluk olayı olarak kayıtlara geçmişti. İSKİ’deki rüşvet çarkı, basında aylarca manşet olmuştu.
İZMİR’DE CHP BELEDİYECİLİĞİ 1989’DA BAŞLAMIŞTI
“CHP’nin kalesi” olarak nitelendirilen İzmir ise “sosyal demokrat” kimlikli belediye liderleri tarafından yönetilmeye (1994-1999 Burhan Özfatura periyodu hariç) 1989 yılında başlamıştı. Misyona 1989 yılında gelen (SHP/CHP) Yüksel Çakmur, bir türlü bitirilemeyen hafriyatlar nedeniyle büyük tenkitler almıştı. Halk ortasında reaksiyon olarak, lider Yüksel Çakmur’dan, soyadına atıfla “Yüksel Çamur” diye bahsedilir olmuştu. Ayrıyeten, uzun vadeli belediye emekçileri grevleri de Yüksel Çakmur’u zorda bırakmıştı. Belediye otobüs sürücülerinin grevi sonucunda, İzmir’de vatandaşlar kamyon kasalarında seyahat etmişti.
Öte yandan İzmir’de uzun müddet şebeke suyunun tuzlu ve çamurlu akması da halkta büyük bir hoşnutsuzluğa yol açmıştı. Seçim öncesi, “Körfez’de yüzeceğim.” vaadinde bulunan Yüksel Çakmur, “Büyük Kanal” projesini başlatmış olsa da çalışmalarda istenen ilerleme sağlanamadığı için kentteki ağır koku nedeniyle sık sık eleştirilmişti.
